Accedeu ao Goberno de Zapatero de xeito calado, paseniñamente, logo de asesorar ao presidente español na delicada materia das reformas estatutarias. É unha home constante, traballador e perfeccionista, uns valores que lle valeron o seu nomeamento como ministro. Oriundo de Cee, di ser un enamorado da súa terra á que volta sempre que pode.

GC quería iniciar a súa nova etapa publicando a súa entrevista pero, por diversos motivos, non foi posible. Sen embargo, témolo aquí gracias a colaboración de amigos e asesores seus aos que agradecemos as xestións. Un home conversador, afable e con boas dotes, non só para a política, senón para a cociña e para a música. Este martes publicaremos a segunda parte da entrevista.

Galicia Confidencial (GC). Nunha semana estivo vostede duas veces en Galicia e as dúas para abordar o presente e o futuro da Xustiza. Vese que é unha materia que domina e da que se sinte orgulloso de falar. Falou de reformar a Lei de Enxuizamento Criminal, a Pranta xudicial e acaba de poñer en marcha o EJIS (Esquema Judicial de Interoperabilidad y Seguridad). Pero segue habendo outros retos na xustiza...
Francisco Caamaño (FC). A sociedade ten que coñecer que ademais de ser un poder do Estado somos sun servizo público e ata agora esta fase está un pouco esquecida e iso é o que temos que traladar. Se a seguridade social, o sistema sanitario, educativo ou Facenda funcionan como elementos de modernidade, facilitandolle a vida aos cidadáns, a xustiza ten que facer o mesmo.
Non podemos aplazar isto porque é un reto de goberno e de país. Para iso, buscamos consenso político e diálogo cos sectores implicados que van sufrir estas transformacións, como os xuíces, secretarios de xustiza, procuradores ou avogados. Todos temos que aportar algo para que esa transformación se produza, como aconteceu nos anos 80 cando se tranformou o sistema de saúde.
É unha fase ilusionante. Temos os recursos orzamentarios. Temos un plan de modernización  realista, temos o consenso político e, sobre todo, a vontade decidida de levalo a cabo.

GC. A pesar diso, segue habendo problemas de medios, de persoal, de espazo.
FC. É certo porque un xulgado novo non se fai, nin se informatiza un país, en dous días. Non se trata só de poñer equipos informáticos, hai que transformar os procedementos e as prácticas. E a xente que coñece o mundo da xustiza sabe que é moi tradicional e todas as tranformacións conceptuais son difíciles. Por iso temos que actuar con prudencia porque tocamos unha peza delicada do estado do dereito.

GC. Precisamente, o presidente da Xunta está utilizando estas deficiencias para denunciar que o Goberno central ten abandonado a xustiza en Galicia.
FC. É curioso que o diga porque desde fai moito tempo esta competencia é da Xunta e é importante que os cidadáns o saiban. Cando a xente ve feixes de papeis, ou xulgados que non están en condicions, sen medios, os cidadáns galegos teñen que saber que iso é responsabilidade directa  da Xunta, que é quen ten a competencia na materia.

GC. Pero, hai choque de competencias?
FC. Aquí o que hai é un goberno autonómico que pretende tirar balóns fora, pero o certo é que cada un en democracia ten que ser responsable do exercicio das súas competencias. Os equipamentos, materiais, os espazos e a organización administrativa dos entes xudiciais son competencias da Xunta de Galicia.  Polo tanto, é responsabilidade do goberno galego e do control que sobre del faga a Xunta.

GC. E hai interlocución directa coa Xunta para tentar solucionar estes problemas?
FC. Temos moi boa relación. Neste momento de cambio e de traballo teño que dicir que a desatención á Xustiza non é de onte nin de antonte. É un dos eidos abandonados da democracia española cecais porque esa idea de independencia do poder xudicial tan arraigada levounos a entender que a modernización era algo ilóxica do poder xudicial e aos procesos de transformación. Polo tanto, temos que recoñecer que non é só un problema de Galicia, senón de todas as administracións do Estado. Pero cada un ten que asumir as súas competencias e, desde que puxemos en marcha este plan de modernización e desde que son ministro de Xustiza, tanto Galicia como outras autonomías teñen apostado por este proceso de modernización.

GC. Logo, a Xunta está interesada?
FC. Si, están interesados e estamos traballando xuntos en moitos frentes por cambiar ese servvizo público da Xustiza.

GC. E a cre que se debe esa insistencia con vostede por parte da Xunta. Utilizarono para contradecir as versións doutros ministros, como no caso do Alakrana, a Lei de Economía Sustentable sobre as limitacións á rede, e mesmo co Estatuto. Cre que ten que ver con que vostede é o novo presidente do PSOE da Coruña?.
FC.Non o sei ,terán que dicilo eles.

GC. Ao mellor é que é un rival político futuro...
FC. Eu desde a miña responsabilidade estou tentando facer con Galicia e con outras comunidades esa transformación da Xustiza que nos piden día a día os cidadáns. Non traballo para ter ningunha medalla senón para que ao final da lexislatura se consigan dúas cousas; mellorar a Xustiza en España, pero, sobre todo, melllorala para que logo non haxa retrocesos, goberne quen goberne en España ou nas autonomías. Que os pasos que se den sexan firmes de cara ao futuro e quen que veña siga traballando na mesma dirección.

“As reformas dos estatutos son necesarias e convintes”

GC. Cambindo de tercio. Vostede foi Secretario de Estado de Asuntos Constitucionais e impulsou as reformas estatutarias, a última foi a de Castela-La Mancha.
FC. Efectivamente.

GC. E son necesarias as reformas estatutarias?
FC. Por suposto e non teño ningunha dúbida en que son necesarias e convintes. Por que?, porque despois de 25 e 26 anos da aplicacións dos primeiros estatutos, a sociedade española cambiou moito e porque os propios estatutos non contemplan competencias novas. Cando se aprobou o Estatuto de Galicia ninguén pensaba quen ía ter competencias en materia de redes tecnolóxicas, internet, conexión de bases de datos, por exemplo. Por iso, definir sempre os espacios competencias é sempre unha boa cousa. E os novos estatutos marcan con mellor precisión a relación do Estado coas autonomías. E fan outras cousas importantes ou así acontece co de Cataluña, o de Andalucía e outros., que é definir as competencias das comunidades autónomas en relación cos gobernos locais de maneira máis clara e máis nítida. De xeito que a norma produce un efecto de doble nivel que agora está ben confuso, que é a relación, non só do estado senón tamén das comunidades autónomas, cos entes locais. E iso é moi importante porque o primeiro nivel de goberno do noso estado son os concellos e, polo tanto, ese é un nivel de goberno que ten a súa autonomía e as veces o despregamento das competencias autonómicas teñen barrido algún dos espacios de actuación dos concellos e tamén ao revés, como por exemplo, en autorizacións urbanísticas. Aí o que hai que facer é o proceso inverso; recuperar certa centralidade a vista das dificultades que a presión directa da cidadanía sobre algúns órganos de goberno pode provocar sobre algúns bens de interese común como o litoral, a paisaxe.

GC. Neste punto coincide co actual e o anterior Goberno da Xunta que queren máis competencias nesta materia.
FC. A min pareceme ben porque en urbanismo pasa igual que nas políticas medioambientais; a distancia é boa en certos temas, non todo, porque tamén é certo que o 80% da vida dun municipio é o urbanismo.

GC. De aí tantas irregularidades?
FC. Por iso, probablemente, certas actuacións de planeamento de posición de futuro pódense facer con máis distancia e de forma máis intelixente. En todo caso eu si estou preocupado pola supresión da garantía dos 500 metros sobre o litoral e non só pola protección da costa senón pola necesidade de politicas para combatir certos fenómenos de corrupción vinculados, especificamente, ao urbanismo e, sobre todo, ao urbanismo costeiro. E iso se aprecia no crecemento desmesurado de certos concellos costeiros e eu o sei porque son de Cee. A lei dos 500 metros non só é para asegurar unha zona de resgardo senón tamén unha medida preventiva contra fenómenos da corrupción porque non é o mesmo construir en primeira liña da costa que 500 metros máis afastado e os intereses económicos son diferentes.

Acabar o Camiño en Touriñán

GC. O urbanismo é un dos fenómenos polo que máis se preocupan os gobernos de calquera signo político?
FC. Si, e máis en Galicia cun litoral, cunhas rías que son únicas no mundo ou a súa temperatura e a súa paisaxe. Por iso penso que o camiño de Santiago tería que acabar en Touriñán e non en Fisterra.

GC. Semella que para Touriñán xa non hai moita salvación?
FC. Pois sería un xesto moi bo dos galegos e animo a todos os galegos que, antes de queimar os zapatos no cabo de Fisterra, dean un paseíño ata Touriñan para ver ese fermoso espazo da natureza e paisaxe que é unico. Para quen non o sabe, Touriñán aínda está máis ao occidente que Fisterra e por iso paga a pena ir a alí e ver esa fermosa paisaxe desde Cabo Vilán ata Cabo Fisterra que é un espazo libre, só coa  natureza, e unhas casas preciosas pequenas de pedra integradas perfectamente na paisaxe. E iso temos que coidalo.

GC. Sen embargo hai quen pensa que as casas pequenas de pedra ou a paisaxe non dan de comer á xente?
FC. No cuto prazo. Claro que dan de comer á xente pero hai que buscar fórmulas sostibles de rentabilidades económicas. Quen ía dicir que as pedras ían dar de comer a Santiago de Compostela e mira ti agora.  Se seguísemos esa filosofía pois non habería catedral de Santiago porque esas pedras estarían nunha presas esmagando algunha paisaxe e asulangando algunhas casas para dar un pouquiño de enerxía eléctrica.

GC. Voltando cos estatutos... Segundo di, son moi necearios, pero, sen embargo, o catalán está atascado.
FC. Está atascado porque está impugnado polo PP ante o Tribunal Constitucional e o que temos que facer todos é agardar á sentencia do TC como facemos sempre os democrátas cada vez que hai unha lei que se considera contraria á Constitución.

GC. Sen embargo, María Emilia Casas, presidenta do TC. dixo hai nada que a solución estaba próxima pero que a tendencia pluralista do sistema pode derivar na destrucción dos compoñentes do sistema.... Como interpreta estas verbas?
FC. Pois para ser galega, María Emilia, utiliza palabras que hai que descifrar, mesmo para un galego. Por iso ela será quen teña que dar o significado. En todo caso, quererá dicir que o tribunal está traballando a bo ritmo e que o tribunal contempla unha realidade que está na propia xurisprudencia do tribunal que é que a Constitución é, sobre todo, unha norma.

GC. E agora que se abriu este debate, non sería necesario tamén pensar en reformar a Constitución para modernizar, precisamente, os estatutos?
FC. A nosa Constitución permite que, en vez de ir a tocar unha peza tan importante como é a propia Constitución, mediante a reforma dos estatutos, cada 25 ou 30 anos, se poida facer un axuste porque, no deseño territorial, a Constitución é moi flexible e, (26.40) salvando unhas pautas inequívocas  e claras dentro destes límites, permite certa flexibilidade á hora de reordenar espacios competenciais. Por iso non é verdade que se teña que cambiar primeiro a Constitución e logo os estatutos. Non ten nada que ver porque o Título VIII xa ten unha apertura xenerosa cara o futuro e é un título constitucional que se foi pechando ao longo destes 30 anos con dúas accións complementarias que, ata agora, non deran problemas que son a xurisprudencia do propio TC e as decisións que foi tomando o lexislador.
No ano 78 non se sabía que íamos a ter 17 comunidades e hoxe calquera mozo sabe situar nun mapa as 17 comunidades. Pero no ano 79 ninguén sabía cantas ía a haber; só Cataluña, Euskadi e Galicia, que eran as da vía histórica. O resto non se sabía e se foi facendo. Tampouco se sabía que Ceuta ou Melilla ían ser comunidades ou cidades autónomas e se chegou a solución que se  chegou.
Tamén hai que deixar claro, en contra do que sempre reitera, que o PP non sempre estivo nos estatutos. Sempre que se tratou dos estatutos das comunicades autónomas, e que non se podía decidir entre PP e PSOE porque había outras forzas políticos, o PP nunca estivo. Non estivo no basco, nin no galego. A antiga dereita da UCD, non falamos en termos do PP, pero sí da dereita política, tampouco quixo estar no Estatuto galego e temos que lembrar aquel Estatuto da aldraxe e xa non digamos no de Andalucía no que tivo que haber un referendum para ir pola vía do 151. O PP estivo nas comunicades autónomas de vía lenta nas que era a forza maioritaria ou só estaba o PSOE e entón era posible un pacto. Pero, onde había que pactar e había unha vontade imposta por el, nunca estivo o PP e iso é importante que se sepa porque ao PP o que lle interesaría é que todas as comunidades foran pola vía lenta. Ese é o problema político de fondo.

“Non se trata de nación si ou nación non”

GC. Entón a cuestión da nación é secundartia?.
FC. Non se trata de nación si ou nación non. É un tema de recoñecemento da diferencia e ao PP gústalle un sistema  autonómico coma se fora un goberno descentralizado pero relativo, desconcentrado, como se fora unha administración máis sobre o territorio. Outros o que pensamos é que hai que impulsar un estado do autogoberno, onde as diferencias son lexítimas e onde hai un chan común que fixa a Constitución de liberdades e de dereitos pero que haxa autonomía política para exercela. Polo tanto hai diferencias entre uns e outros, diferencias na cultura, diferencias na forma de falar, de asentarse no territorio e por iso temos competencias. Para que quere competencias Galicia se as ten que exercer igual que Andalucía?. Pois non. Pois en Galicia optouse pola opción de que os libros foran gratis, ainda que agora non o son. Pois temos que ter as nosas propias políticas como as ten Andalucía. Iso é un modelo de país e un modelo de España que permite a diversidade dentro da unidade e que admite que a pluralidade é posible dentro dun proxecto común respectando unhas base sólidas.

GC. Entón, desde este punto de vista, non pasa nada porque Cataluña se denominada como unha nación?
FC. Aquí o problema teno que resolver o TC e eu non vou pronunciarme sobre algo que está 'sub iudice'. O Estatut vixente que está impugnado di o que di no seu Preambulo. O artígo VIII tamén e haberá que agardar a ver que di o TC. O que si é certo é que máis que a acepción política, cultural, do termo nación, coa Constitución na man, só hai un suxeito soberano que é o Estado español e a Nación española como así aparece na Constitución. E ese suxeito soberano, que é o pobo español no seu conxunto, autoriza o exercicio do autogoberno. E polo tanto, unha comunidade autónoma, chámese Principado, comunidade autónoma, rexión o que é é unha unidade de autogoberno dentro dun Estado que é no que reside a soberanía e ese é o esquema constitucional que temos. E ese é o que, penso eu, que deixa tamén claro o Estut de Autonomía de Cataluña, cando di que Cataluña é unha comunidade autónoma. Polo tanto, é unha comunidade autónoma, non é outra cousa. O que fai o Preámbulo son valoracións da tradición política, como tamén fai Andalucia no seu Preámbulo, que parece que nos esquecemos, que fala da tradición histórica do andalucismo.

GC. En todo caso o termo nación do preambulo do Estatut catalán deriva da denominación que a propia Constitución lles dá as comunidades históricas de “nacionalidades históricas”?
FC. Claro é que esa é a razón pola que a Constitución no seu artigo 2 utiliza a expresión nacionalidades e rexións. Agora todas as comunidades queran ser nacionalidades porque este é outro dos efectos que está acadando este novo proceso e por iso é moi importante que todas as autonomías teñan o seu estatuto. É a primeira vez que todas as comunidades teñan as mesmas competencias e parten da mesma posición, da mesma liña de saída. Ata agora non era así porque antes había as de vía rápida e as de vía lenta e unhas tiñan máis competencias que outras. Pero hoxe non hai problema. O que crea, realmente, é que haxa o chamado “café para todos”, que os extremeños poidan asumir as mesmas competencias que os cataláns, os galegos e os andaluces. E se non as queren que libramente poidan dicir, pois non as quero. Pero esa decisión é, por primeira vez posible, e isto é o que algúns non chegan a entender de todo; a importancia que ten. Porque, que é o que realmente está a acontecer?. Hai que lembrar que os primeiros estatutos foron uns pactos do centro para o centro  porque non había autonomías e as forzas gobernantes decidiron darlle un estatuto a Valencia, a Andalucía, etc... como non había os suxeitos creouse unha operación desde o centro creando novas institucións. Pero hoxe o problema é o revés. É que as institucións, os gobernos, os parlamentos autonómicos existen e os cidadáns desas autonomías teñen voto neses parlamentos. Polo tanto non é o discurso de Rajoy de dicir que isto o arranxamos pactando en Madrid o PP e o PSOE. Non. O pacto non é entre os partidos que gobernen España, senón entre a comunidade autónoma e o Congreso dos deputados. Ese é o gran salto e iso é o que algúns non queren comprender ou se resisten a comprender.

“Nazón de Breogán”

GC. Falando de estatutos, aquí tampouco houbo acordo, sobre todo, por unha expresión que figura no himno galego; “nazón de Breogán”...
FC. A calificación de Galicia tena que definir o Parlamento de Galicia, por suposto, dentro dos marxes da propia Constitución e penso que o importante é que unha norma, como é o Estatuto de Autonomía, conte co máximo consenso posible de todas as forzas políticas presentes no Parlamento de Galicia. Eu penso que ese sería un bo estatuto para todos.

GC. Pero nese consenso estaba Touriño e Quintana e rexeitouno Feijóo e era que ese himno estaba aprobado e aceptado institucionalmente na Lei de Símbolos que recollía un termo histórico, cultural.
FC. Si, ese é un debate que veremos a resposta que ten pero no que eu non me vou meter e pronunciar. Pero o que si quero puntualizar é que xa temos o Día Nacional de Galicia, chamado así, e foi aprobado por unha orde do presidente Rosón que non é un político galego sospeitoso de Independentismo. É dicir, hai certas tradicións que forman parte das culturas políticas, de forma de entender o mundo, e iso non supón nin secesionismo, nin vontades contrarias a nada. É certo que nunca se deben expresar en contra da Constitución Española e, polo tanto, entre a rotunda negativa e a pretensión de utilizala como un elemento inconstitucional, hai un espazo lícito e en ese espacio hai que moverse. Neste momento a cuestión está ante o Tribunal Constitucional e agardemos a ver que é o nos di.

GC. Presicamente, e mentres moitas comunidades xa modificaron o seu Estatuto, en Galicia segue estancado. Non cree que podemos perder o carro autonómico.
FC. Eu penso que é lóxico que un goberno que acaba de saír das hurnas, cunha crise económica como a que temos, esté traballando noutros sectores, poñendo e engraxando a máquina de goberno e iso é razoable. Pero sería convinte, cando se estime políticamente facelo, que as forzas políticas recuperen o pulso estatutario e abordar esa cuestión con serenidade e cun debate público e facer un bo Estatuto para Galicia, o Estatuto que Galicia necesite, e eu prefiro que teñamos ese Estatuto bo a que sexa un ano antes ou despois.

GC. Sen embargo, Pachi Vázquez xa o demanda agora?
FC. Si, xa o sei, e eu penso que non podemos quedarnos atrás. Estanse aprovando máis; Extremadura, por exemplo. Perder o carro para Galicia non é bo e hai que recuperalo porque igual acabamos sendo os últimos. E esa posición nunca a tivo Galicia na historia constitucional recente de España.

GC. Falaba agora das prioridades do Goberno de Feijóo, e como o ve nestes primeiros meses de goberno?
FC. Eu non vou facer crítica como ministro de Xustiza do Goberno de España do traballo que realiza o Goberno da Xunta. Acaban de chegar e hai que darlle un marxe aínda que están poñendo en marcha políticas coas que eu non estou nada dacordo, sobre todo, en todo o que ten que ver con desmantelar o que viña facendo o bipartito para protexer o noso litoral, as nosas costas ou a nosa paisaxe, a gratuidade dos libros de texto ou a potenciación da sanidade ou a educación pública.

“Repetiría nunha manifestación en defensa do galego”

GC. E tamén o decreto do galego no ensino. Vostede estivo na manifestación de Queremos Galego e foi moi criticado por iso. Repetiría nunha nova convocatoria?
FC. Por suposto. Eu estiven alí como un cidadán calquera e se houbera outra protesta en defensa da nosa lingua, sen carácter político, estaría novamente alí. Recordemos que foi unha das manifestacións máis multitudinarias dos últimos anos porque alí estaban pais, nais, fillos e avós, cidadáns cuio obxectivo era a defensa do idioma. Temos que manter o noso patrimonio e temos a obriga moral de manter vivo o galego. Podemos vivir perfectamente en galego, dentro de España e dentro do mundo.

GC. Sen embargo, vostede que é titular de Xustiza, sabe que é neste sector onde menos se fala galego. Non ten previsto o seu ministerio medidas para o fomento do galego ou doutros idiomas oficiais?
FC. Iso depende da Xunta de Galicia que é quen ten a competencia. Sen embargo, hoxe se pode plantexar todo en galego e ter respostas en galego. Eu teño visto moitas sentencias relatadas neste idioma.

GC. Con todo, seguen denunciando deficiencias nesta materia. Non pensa que xuíces e avogados deberían falar galego cando se dirixen a persoas que, ou non saben ou falan mal o castelán?
FC. Si, por suposto. Pero iso depende de cada xuíz e de cada avogado. Eu coñezo a moitos galegofalantes. Pero é certo que o uso dun idioma pode condicionar moito un proceso. Eu lembro sendo rapaz que fun co meu pai, avogado, a un xuízo. Entón o xuíz comezou a preguntarlle a unha muller; “entonces su finca es la que delimita al norte con el mojón de fulanito y al sur con el mojón de fulanito”. E ela respostou; “non, non sei nada diso”. O xuiz entón dirixiuse ao secretario; “la denunciante dice que desconoce los límites de la finca”. Entón foi cando interviu o meu pai e lle dixo ao xuíz: “desculpe pero hai que preguntarlle polos marcos. A súa finca linda ao norte co marco de fulanito e ao sur co marco de fulanito?”. “Ah, si, si señor”, respostou ela. Quero dicir, que moitas veces hai que saber o contexto social e en que idoma falan os que acuden a un xuízo, porque o significado das cousas poden variar moito en función da lingua que se fale ou do contexto social. En todo caso, a Xunta debe de potenciar o galego en todos os eidos.

GC. Unha curiosidade para ir remantado... son tres, catro se contamos a Elena Salgado, os ministros galegos de Zapatero. Fan vostedes lobby en Madrid?
FC. (Ri) Iso debe de ser porque Zapatero confía moito nos galegos. Hai boa relación e tanto Pepe Blanco, como Espinosa, como a propia Elena Salgado son persoas moi traballadoras. É moi fácil traballar con eles.