Artigos de Xurxo Ayán

Un oso renacido

O ano pasado trunfou nos Óscar a adaptación cinematográfica dunha novela de Michael Punke, O Renacido, con Leonardo DiCaprio como protagonista estelar.

Cultura do País

Os e as responsables da promoción turística de Galicia unicamente pensan no verao, a época da éxtase, dos visitantes convertidos en números, das cifras, as estatísticas e os pelegríns. O país pensado coma un xeodestino. Estes tecnócratas mesmo denuncian unha sorte de autoxenreira que impide o despegue turístico, como se cita textualmente nese informe firmado por Carmen Pardo encol da Ribeira Sacra. O que non queren saber estes burócratas é que para que haxa turismo de calidade ten que haber cultura de país detrás, unha cultura da que terman orgullosos loitadores anónimos nos cuarteis de inverno. Porque é na invernía onde se mantén acesa a facha da cultura deste país.

A estilográfica

Nunca esquencerei a Wolde, o inspector que o Goberno etíope tivo a ben adxudicarnos na nosa campaña etnoarqueolóxica polas lindeiras terras de Gambela, entre Abisinia e Sudán do Sur. Sendo noviño, Wolde participara de xeito entusiasta na revolución que decorrara ao “negus” Haile Selassie en 1974. Seguindo o modelo da Revolución cubana, el foi un dos estudantes universitarios que marcharon ás zonas rurais para alfabetizar a cazadores-recolectores, a labregos, a sociedades de xefaturas.

Narf

No fermoso festival das Cores do Outono que se celebrou na vila de A Pobra do Brollón a fins de setembro pasado a cantante Uxía comentounos que o seu compañeiro de xeiras e fatigas no escenario, Fran Pérez, Narf, estaba “maliño”. Que inxusta a negra sombra: deixa que medren as cores a flor de pel. Onte a morte saíu á rúa, como cantaba o Zeca Afonso. Na tarde escura de onte, cando se fan máis cortas as risas e máis negras as desventuras, sentín un estralo no corazón cando souben a nova do pasamento de Narf. O seu ollar poético e o seu sorriso semellábannos aos que admirábamos a súa música e o seu xeito de estar no mundo, eternos.

Máis alá do Alcázar

Luis Antonio Ruiz Casero é un arqueólogo e historiador que ten un aquel a Pérez Reverte. Profundamente observador, conta cun agudo sentido crítico e unha habilidade especial para contar historias. Tras anos de pescudas vén de publicar un libro delicioso: “Más allá del Alcázar. La batalla del sur del Tajo y Argés, 1937” (Guadalajara, Silente Memoria Histórica, 2015).

Déficit de decencia

O golpe de Estado feixista de xullo de 1936 rematou coa democracia. Algúns alcaldes galegos lograron fuxir por mar, como foi o caso dos de Boiro, A Pobra do Caramiñal ou Vilagarcía de Arousa. Outros pagarían a súa lealdade á legalidade coa súa vida, coma o alcalde de A Pobra do Brollón, na estrema oriental da Terra de Lemos. Todos os concellos que viron morrer os seus alcaldes seguen existindo hoxendía, polo que cabería agardar un recoñemento institucional de todos eles, no presente, cara ás vítimas do franquismo. Que isto non sempre sexa así amosa o impacto do medo e da represión no exercicio da democracia no Reino de España.

Epicuro de Samos

Cando eu era cativo chamábame moito a atención o nome da madriña de miña mai, unha señora velliña chamada Basilisa, parente lonxana da familia por terras do val de Quiroga. Xa de maior, ao estudar a organización altomedieval do territorio galaico, comprendín de vez o porque dese antroponímico tan raro a ollos dun neno. A terra de Lemos e Quiroga foi bisbarra dominada dende época temperá polos frades bieitos, tanto de San Vicenzo do Pino no cumio do actual Monforte, como, sobre todo, dos monxes de Samos. Este mosteiro de Samos, seica fundado en época visigótica, puxérase baixo a advocación, entre outros, de San Xiao e Santa Basilisa. A influencia de Samos no século XX nestes pagos lemavos seguiu sendo grande. Así pois, na miña Ceresia, inda nos recordamos dun veciño da casa do Turín, que entrou de frade antes da guerra no mosteiro, onde correu co nome de Frei Fulgencio.

As facendas

Nas lendas castrexas sempre se fala da rapariga que toupa cunha moura cando vai coa avenza ou a facenda a pacer na coroa dun castro. Para os leitores e leitoras máis urbanitos e urbanitas cómpre lembrarmos que esas verbas de “avenza” e “facenda” refírense ao gado da casa, as ovellas, cabras ou vacas, animais que forman parte orgánica da casa, canda eidos, persoas e capitais. Na vella sociedade labrega e gandeira galaica “facenda” vén sendo sinónimo de riqueza, e mesmo este é o alcume que leva algunha casa grande polas terras de Lemos.